लमजुङ — नेपालको समकालीन राजनीतिमा स्पष्टवक्ता, निडर र जनमुखी नेताका रूपमा चिनिने नाम हो पृथ्वीसुब्बा गुरुङ। पाँच दशकभन्दा लामो राजनीतिक यात्रामा अनेक उतारचढाव, आन्दोलन, कारावास, नेतृत्व र शासनको अनुभव सँगाल्दै उहाँ आज नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (एमाले) का केन्द्रीय उपाध्यक्ष तथा लमजुङबाट प्रतिनिधि सभा सदस्यका उम्मेदवारका रूपमा सक्रिय हुनुहुन्छ। संघर्ष, सिद्धान्त र सेवा—यी तीन आधारस्तम्भले उहाँको राजनीतिक जीवनलाई परिभाषित गर्छन्।
वि.सं. २०१४ फागुन २ गते लमजुङको क्होलासोथर गाउँपालिका–९, टक्सारमा जन्मनुभएका गुरुङ भारतीय लाहुरे परिवारमा हुर्किनुभयो। बाल्यकाल सहज थिएन। कक्षा ५ देखि अध्ययन गर्नकै लागि दैनिक चार घण्टा पैदल हिँडेर भोर्लेटार पुग्नुपर्ने बाध्यता थियो। कठिन भौगोलिक अवस्था र सीमित स्रोतसाधनबीच पनि शिक्षाप्रतिको दृढ लगावले उहाँलाई अघि बढायो। यही संघर्षले अनुशासन, धैर्य र लक्ष्यप्रतिको प्रतिबद्धता विकास गर्यो, जसले पछि राजनीतिक जीवनमा बलियो आधार बनायो।
उहाँले अमृत साइन्स क्याम्पसबाट विज्ञान विषयमा स्नातक (बी.एस्सी.) प्रथम श्रेणीमा उत्तीर्ण गर्नुभयो। विद्यार्थी जीवनदेखि नै राजनीतिक चेतना विकसित भइसकेको थियो। २०२७ सालमा विद्यार्थी संगठनमार्फत राजनीतिक यात्रा सुरु गर्नुभएका उहाँ २०३५ सालमा नेकपा (माले) मा संगठित हुनुभयो। २०३६ र २०३८ सालका शिक्षक आन्दोलनमा सक्रिय सहभागिता जनाउँदै पटक–पटक हिरासतमा पर्नुभयो। २०४१ सालको शिक्षक आन्दोलनको नेतृत्वसमेत गर्नुभएको थियो। शिक्षक पेशामा रहँदा शिक्षा सुधार र शिक्षक अधिकारका पक्षमा दृढ आवाज उठाउने उहाँको स्वभावले संघर्षलाई अझ नजिकबाट अनुभूति गरायो।
पञ्चायत कालमा उहाँ जिल्ला स्तरका प्रतिरोधी गतिविधिमा संलग्न रहनुभयो। २०४६ सालको जनआन्दोलनमा लमजुङ संयोजकका रूपमा भूमिका निर्वाह गर्दै बहुदलीय लोकतन्त्र स्थापनाको आन्दोलनमा अग्रपंक्तिमा रहनुभयो। २०६२/०६३ को जनआन्दोलनमा पनि केन्द्रीय स्तरबाट सक्रिय भूमिका खेल्नुभयो। संविधान निर्माण प्रक्रियामा निर्वाचित संविधान सभा सदस्यका रूपमा आदिवासी जनजाति, सीमान्तकृत समुदाय र सामाजिक न्यायका मुद्दा उठाउनुभएको योगदान राजनीतिक वृत्तमा स्मरणीय मानिन्छ।
पार्टी संगठनमा उहाँको उकालो यात्रा निरन्तर रह्यो। जिल्ला कमिटी सदस्य, सचिव, केन्द्रीय कमिटी सदस्य, पोलिटब्युरो सदस्य, सचिव हुँदै दशौँ राष्ट्रिय महाधिवेशनबाट केन्द्रीय उपमहासचिव र एघारौँ महाधिवेशनबाट केन्द्रीय उपाध्यक्षमा निर्वाचित हुनुभयो। पार्टीभित्र स्पष्ट धारणा राख्ने, निर्णयमा अडिग रहने र कार्यकर्तासँग प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहने नेताका रूपमा उहाँको पहिचान स्थापित भएको छ।
सरकारी जिम्मेवारीका हिसाबले पनि गुरुङको अनुभव व्यापक छ। २०६३ चैतदेखि २०६५ भदौसम्म संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रीका रूपमा काम गर्नुभयो। त्यस अवधिमा पर्यटन प्रवर्द्धन र सांस्कृतिक सम्पदा संरक्षणका पहलहरू अघि बढाइएका थिए। २०७४ फागुनमा गण्डकी प्रदेश गठनसँगै उहाँ प्रदेशका प्रथम मुख्यमन्त्री बन्नुभयो। शून्य संरचनाबाट प्रदेश सरकार सञ्चालन गर्नु चुनौतीपूर्ण थियो। प्रशासनिक संयन्त्र निर्माण, कानुनी संरचना तयार पार्ने र पूर्वाधार विकासको आधार बसाल्ने कार्य उहाँकै नेतृत्वमा सुरु भयो। पूर्ण कार्यकाल काम गर्ने अवसर नपाए पनि गण्डकी प्रदेशको संस्थागत जग बसाल्ने श्रेय उहाँलाई दिइन्छ।
हालसालै सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हाल्दै उहाँले डिजिटल रूपान्तरणलाई प्राथमिकता दिनुभयो। डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क कार्यान्वयन, सूचना प्रविधि पूर्वाधार विस्तार, साइबर सुरक्षासम्बन्धी नीतिगत पहल तथा नेपाली आईटी कम्पनीहरूलाई विदेशमा शाखा खोल्न कानुनी व्यवस्था मिलाउने कदमलाई महत्त्वपूर्ण उपलब्धिका रूपमा हेरिएको छ। सीमित कार्यकालका बाबजुद नीतिगत सुधार र कार्यान्वयनमा देखिएको सक्रियता उल्लेखनीय मानिन्छ।
गुरुङको राजनीतिक जीवन केवल पद र प्रतिष्ठामा सीमित छैन। जनप्रतिनिधिको रूपमा निर्वाचन क्षेत्रमा बिरामी उपचारदेखि वैदेशिक रोजगारी ठगीमा परेकाहरूलाई न्याय दिलाउने प्रयास, युवालाई रोजगारी र खेलकुदमार्फत सकारात्मक दिशातर्फ अग्रसर गराउने पहल, मेला–महोत्सव तथा सामाजिक अभियानमा सक्रिय सहभागिता जस्ता कार्यले उहाँलाई जनस्तरमा लोकप्रिय बनाएको छ। कोभिड–१९ को समयमा गण्डकी प्रदेशमा साना व्यवसाय जीवन रक्षा कर्जा कार्यक्रममार्फत उद्यमी तथा व्यवसायीलाई राहत दिन पहल गरिएको थियो।
शिक्षा र युवाप्रति विशेष चासो राख्ने उहाँको पहलमा लमजुङका सामुदायिक विद्यालय सुधार तथा मेधावी विद्यार्थीका लागि छात्रवृत्ति कार्यक्रम सञ्चालन गरिएका छन्। उहाँका अनुसार बालबालिका राष्ट्रका भविष्य हुन् र शिक्षामा गरिएको लगानी नै दीर्घकालीन समृद्धिको आधार हो। त्यस्तै, लोपोन्मुख कला, लोकसंस्कृति र परम्पराको संरक्षणमा निरन्तर सक्रिय रहँदै सांस्कृतिक उत्सव र प्रशिक्षण कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिइएको छ।
स्पष्ट र सिधा बोल्ने शैलीका कारण कहिलेकाहीँ विवादमा पनि तानिए तापनि समर्थकहरूका अनुसार उहाँको राजनीतिक चरित्र पारदर्शी र निडर छ। राजधानीकेन्द्रित राजनीतिभन्दा आफ्नै जिल्ला लमजुङमै रहेर जनतासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्ने उहाँको अभ्यासले ‘जनताको नेता’ भन्ने छवि निर्माण गरेको छ।
संघर्षपूर्ण बाल्यकालदेखि राष्ट्रिय राजनीतिसम्मको यात्रा तय गरेका पृथ्वीसुब्बा गुरुङ आज पनि संघीयता सुदृढीकरण, सामाजिक न्याय, समावेशिता, रोजगारी सिर्जना र डिजिटल सशक्तीकरणका मुद्दामा सक्रिय छन्। उहाँका लागि राजनीति सत्ता प्राप्तिको माध्यम नभई जनताको सेवा गर्ने दायित्व हो भन्ने धारणा बारम्बार दोहोरिन्छ।
संघर्षले खारिएको व्यक्तित्व, संगठनमा लामो अनुभव, शासन सञ्चालनको अभ्यास र जनतामाझ निरन्तर उपस्थिति—यी सबै पक्षले पृथ्वीसुब्बा गुरुङलाई नेपालको राजनीतिमा विशिष्ट स्थानमा उभ्याएको छ। आउने दिनमा उहाँको राजनीतिक भूमिका कस्तो रहला भन्ने चासो व्यापक भए पनि एउटा कुरा स्पष्ट छ—संघर्षले खारिएका गुरुङ अझै पनि सक्रिय र प्रतिबद्ध नेताका रूपमा अगाडि बढिरहेका छन्।
